Domingo V de Mateo (4/7/2026). Tono 4º. Ev. de Resurrección (Maitines) 5
EVANGELIO (5) DE MAITINES.
Lectura del santo Evangelio según san Lucas. (24, 12-35)
12. En aquel tiempo, Pedro se levantó y corrió al sepulcro. Se inclinó, pero sólo vio las vendas y se volvió a su casa, asombrado por lo sucedido. 13. Aquel mismo día iban dos de ellos a un pueblo llamado Emaus, que distaba sesenta estadios de Jerusalén, 14. y conversaban entre sí sobre todo lo que había pasado.
15. Y sucedió que, mientras ellos conversaban y discutían, el mismo Jesús se acercó y siguió con ellos;
16. pero sus ojos estaban retenidos para que no le conocieran.
17. El les dijo: ¿De qué discutís entre vosotros mientras vais andando? Ellos se pararon con aire entristecido.
18. Uno de ellos llamado Cleofás le respondió: ¿Eres tú el único residente en Jerusalén que no sabe las cosas que estos días han pasado en ella?
19. El les dijo: ¿Qué cosas? Ellos le dijeron: Lo de Jesús el Nazareno, que fue un profeta poderoso en obras y palabras delante de Dios y de todo el pueblo;
20. cómo nuestros sumos sacerdotes y magistrados le condenaron a muerte y le crucificaron.
21. Nosotros esperábamos que sería él el que iba a librar a Israel; pero, con todas estas cosas, llevamos ya tres días desde que esto pasó.
22. El caso es que algunas mujeres de las nuestras nos han sobresaltado, porque fueron de madrugada al sepulcro,
23. y, al no hallar su cuerpo, vinieron diciendo que hasta habían visto una aparición de ángeles, que decían que él vivía.
24. Fueron también algunos de los nuestros al sepulcro y lo hallaron tal como las mujeres habían dicho, pero a él no le vieron.
25. El les dijo : ¡Oh insensatos y tardos de corazón para creer todo lo que dijero los profetas!
26. ¿No era necesario que el Cristo padeciera eso y entrara así en su gloria?
27. Y, empezando por Moisés y continuando por todos los profetas, les explicó lo que había sobre él en todas las Escrituras.
28. Al acercarse al pueblo a donde iban, él hizo ademán de seguir adelante.
29. Pero ellos le forzaron diciéndole: Quédate con nosotros, porque atardece y el día ya ha declinado. Y entró a quedarse con ellos.
30. Y sucedió que, cuando se puso a la mesa con ellos, tomó el pan, pronunció la bendición, lo partió y se lo iba dando.
31. Entonces se les abrieron los ojos y le reconocieron, pero él desapareció de su lado.
32. Se dijeron uno a otro: ¿No estaba ardiendo nuestro corazón dentro de nosotros cuando nos hablaba en el camino y nos explicaba las Escrituras?
33. Y, levantándose al momento, se volvieron a Jerusalén y encontraron reunidos a los Once y a los que estaban con ellos,
34. que decían: ¡Es verdad! ¡El Señor ha resucitado y se ha aparecido a Simón! 35. Ellos, por su parte, contaron lo que había pasado en el camino y cómo le habían conocido en la fracción del pan.
APOSTOLES. Lectura de la epístola del santo apóstol Pablo a los Galatas (5,22 - 6,2)
Las obras de la carne y el fruto del Espíritu
22 Mas el fruto del Espíritu es amor, gozo, paz, paciencia, benignidad, bondad, fe, 23 mansedumbre, templanza; contra tales cosas no hay ley. 24 Pero los que son de Cristo han crucificado la carne con sus pasiones y deseos.
25 Si vivimos por el Espíritu, andemos también por el Espíritu. 26 No nos hagamos vanagloriosos, irritándonos unos a otros, envidiándonos unos a otros.
[6]1 Hermanos, si alguno fuere sorprendido en alguna falta, vosotros que sois espirituales, restauradle con espíritu de mansedumbre, considerándote a ti mismo, no sea que tú también seas tentado. 2 Sobrellevad los unos las cargas de los otros, y cumplid así la ley de Cristo.
EVANGELIO. Lectura del santo Evangelio según san Mateo. (8,28 – 9,1 )
28. En aquel tiempo, cuando Jesús llegó a la otra orilla, a la región de los gadarenos, vinieron a su encuentro dos endemoniados que salían de los sepulcros, y tan furiosos que nadie era capaz de pasar por aquel camino.
29. Y se pusieron a gritar: ¿Qué tenemos nosotros contigo, Hijo de Dios? ¿Has venido aquí para atormentarnos antes de tiempo?
30. Había allí a cierta distancia una gran piara de puercos paciendo.
31. Y le suplicaban los demonios: Si nos echas, mándanos a esa piara de puercos. El les dijo: Id. Saliendo ellos, se fueron a los puercos, y de pronto toda la piara se arrojó al mar precipicio abajo, y perecieron en las aguas.
33. Los porqueros huyeron, y al llegar a la ciudad lo contaron todo y también lo de los endemoniados.
34. Y he aquí que toda la ciudad salió al encuentro de Jesús y, en viéndole, le rogaron que se retirase de su término.
1. Subiendo a la barca, pasó a la otra orilla y vino a su ciudad.
Texto original en griego :
Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, ἐλθόντος τῷ Ἰησοῦ εἰς τὸ πέραν εἰς τὴν χώραν τῶν Γεργεσηνῶν ὑπήντησαν αὐτῷ δύο δαιμονιζόμενοι ἐκ τῶν μνημείων ἐξερχόμενοι, χαλεποὶ λίαν, ὥστε μὴ ἰσχύειν τινὰ παρελθεῖν διὰ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης. καὶ ἰδοὺ ἔκραξαν λέγοντες· τί ἡμῖν καὶ σοί, ᾿Ιησοῦ υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς; ἦν δὲ μακρὰν ἀπ᾿ αὐτῶν ἀγέλη χοίρων πολλῶν βοσκομένη. οἱ δὲ δαίμονες παρεκάλουν αὐτὸν λέγοντες· εἰ ἐκβάλλεις ἡμᾶς, ἐπίτρεψον ἡμῖν ἀπελθεῖν εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων. καὶ εἶπεν αὐτοῖς· ὑπάγετε. οἱ δὲ ἐξελθόντες ἀπῆλθον εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων· καὶ ἰδοὺ ὥρμησε πᾶσα ἡ ἀγέλη τῶν χοίρων κατὰ τοῦ κρημνοῦ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἀπέθανον ἐν τοῖς ὕδασιν. οἱ δὲ βόσκοντες ἔφυγον, καὶ ἀπελθόντες εἰς τὴν πόλιν ἀπήγγειλαν πάντα καὶ τὰ τῶν δαιμονιζομένων. καὶ ἰδοὺ πᾶσα ἡ πόλις ἐξῆλθεν εἰς συνάντησιν τῷ ᾿Ιησοῦ, καὶ ἰδόντες αὐτὸν παρεκάλεσαν ὅπως μεταβῇ ἀπὸ τῶν ὁρίων αὐτῶν. Καὶ ἐμβὰς εἰς πλοῖον διεπέρασε καὶ ἦλθεν εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν.
HOMILIA I. DOMINGO V DE MATEO. La curación de los dos endemoniados. (Mat. 8, 28 – 9, 1 )
"¡Vete, señor, te lo suplicamos!. ¡Vete!..."
Primera vez, una cosa así. ¡Que les visite Cristo y ellos le echen!
Donde va el Señor, se acumula una multitud de personas. Le escuchan, le ruegan que se quede con ellos. Y aquí ahora los gadarenos vienen todos juntos para decirle que se vaya. Extraño acontecimiento. ¿Por qué?
Unas pocas horas antes, les había visitado el Señor. Y cuando el barco había llegado a su tierra, no había nadie allí. Solo dos aparecieron justo después. Se acercaron dando grandes gritos. Personas afligidas. Estaban endemoniados. Rostros agresivos, llenos de manía y de odio diabólico. Dentro de una miserable situación, vivían entre las tumbas; tan terribles, que nadie se atrevía a pasar por allí.
Vinieron entonces pegando voces y temblando comenzaron a gritar: “? Qué relación existe entre nosotros, Jesus, Hijo del Altísimo Dios? ¿Has venido aquí para torturarnos antes de tiempo?” El espíritu malvado fue el que voceo a través de sus bocas estas palabras, porque sabe el diablo que el infierno le espera tras la Segunda Venida de Cristo. Y junto con ellos todos sobre los que tiene autoridad aquí en la tierra, todos los que voluntariamente se entregaron a sí mismos bajo su dominio.
Mientras tanto una piara de cerdos estaba siendo pastoreada un poco más allá. Aterrados los demonios comenzaron ahora a pedir permiso al Señor para que les permitiese entrar en estos animales. Y cuando se lo dio fueron a por los cerdos. Y entonces los animales, todos juntos, comenzaron a correr hacia el precipicio y a saltar al mar.
Los pastores vieron todo esto, y fueron a contárselo a los de la región aquella. Y entonces todos ellos se reunieron frente al Señor y atemorizados Le rogaron que se fuese de sus tierras. No les fue posible tenerle durante más tiempo entre ellos. Tenían mucho miedo…
* * *
“Le rogaron que se fuera de sus tierras”
- Vete, Señor. No te aguantamos más. Tu presencia nos resulta pesada. Una tortura. Te lo rogamos, vete.
Si nos inclinásemos sobre los corazones de estos hombres y pudiésemos escuchar lo que dicen, algo similar escucharíamos.
- Vete, Señor. No hay lugar aquí para ti. Desde el momento en que viniste nos has perturbado nuestra tranquilidad. Nosotros vivíamos aquí bien y tranquilos. Alimentábamos a nuestros cerdos, que sabemos que son animales no permitidos por la Ley Mosaica, pero su comercio nos da muchas ganancias. Y has venido y nos has ahogado a todos nuestros animales. Hemos perdido nuestros beneficios ilegítimos, pero que con ellos vivíamos y éramos felices. Has venido Tú y hemos perdido a nuestros cerdos. ¡Vete, Señor!
HOMILIA II. DOMINGO V DE MATEO.
P. Athanasios Mitilineos
Veamos entonces, qué tenemos que hacer. Tenemos primero que conocer el contenido de nuestra fe, como es interpretado por la Iglesia y dentro de la Iglesia. No olvidemos que las herejías nacieron ante el intento de interpretar el logos de Dios según el gusto de cada uno, como cada uno pensase, como cada uno quisiera. La Iglesia interpreta el Evangelio y es la tesorera de correcta interpretación.
Cuando surgieron las herejías, como nuestra Iglesia hoy celebra la memoria de los 630 santos padres portadores de Dios (teóforos) del IV Concilio Ecuménico celebrado en Calcedonia, para establecer el dogma de las dos naturalezas de Cristo, esencialmente para refutar el monofisismo, defendiendo que Jesús es perfecto Dios y es perfecto hombre. Porque en el tema de Arrio fue vulnerada la divinidad de Dios por el arrianismo, y en el I Concilio Ecuménico hizo hincapié en la perfección de la divina naturaleza de Jesús.
El IV Concilio Ecuménico, cristológico el primero, cristológico también el cuarto, viene a afirmar la perfección de la humana naturaleza de Cristo. Es decir, exactamente lo contrario de lo que decía Arrio, lo dicen ahora nuevos heréticos, como Eutiquio, Dioscoros, etc. Entonces como observáis, todo esto había sido ya entregado a la Iglesia. Muchos piensan que con motivo de los concilios la Iglesia adquirió nuevos dogmas. No existe un engaño mayor. Queridos, estos dogmas habían sido ya entregados y depositados en la Iglesia. Siempre la iglesia creyó que, por ejemplo, Jesús Cristo es perfecto hombre y perfecto Dios, es decir perfecto Teántropo. Cuando surgió el asunto, entonces la Iglesia se vio forzada, en concilio, a refirmar esta verdad. Esta verdad, esta fe, no es nueva, no viene a la luz con la existencia de un concilio, simplemente es la ya existente y entregada en la Iglesia. Es la fe de la iglesia, y viene ahora un concilio a ratificar y corroborar lo que la iglesia desde anteriormente ya creía. No son entonces cosas nuevas. Cómo es aquello que dicen algunos de que si los dogmas tal y los dogmas cual y los concilios…y lo rechazan todo. Qué terrible cosa es esta. Y piensan que son cosas inamovibles. Inamovibles son, porque la verdad es inamovible. Y si os fijáis en los filósofos, esto piensan, que la verdad es inamovible, inalterable, no es posible cambiarla. ¿Cómo entonces tu querrías que la verdad se cambia y los dogmas los consideras oxidados, obsoletos e inútiles, incluso un supuesto obstáculo para la extensión de tu fe y de tu vida cristiana dentro del mundo actual?
Pero, queridos, os diría, dos cosas: el desconocimiento y el egoísmo. Y si alguno es egoísta con egoísmo diabólico, se volverá herético y persistirá en su herejía.
La mayoría sin embargo, no se mueven así. La mayoría, la gran mayoría, nuestros fieles, se mueven por desconocimiento. No conocen el contenido de la fe.
Dice San Juan Crisóstomo que la ignorancia de las Sagradas Escrituras - "también provocó herejías, esto también introdujo una vida corrupta, esto crea el desorden de todo, todo lo pone al revés". ¿Por qué? No estudiamos no leemos suficientemente el logos de Dios. No conocemos el contenido de nuestra fe. Es trágico. Es trágico llamarnos cristianos y no conocer el contenido de nuestra fe. Querría deciros un ejemplo: decidme por favor, hoy en las profesiones… ¿no aprendemos algo sobre la historia de nuestra profesión, no tenemos esa curiosidad? La historia de una ciencia siempre se enseña. En la universidad, la historia de cada ciencia, historia de la medicina, historia de la física, etc. Tú, hermano, ¿no tienes la curiosidad de aprender la historia del cristianismo?
Hoy no puede alguien vivir y ser un buen científico - hace falta dinero, y tener los atributos- si no conoce bien su trabajo. Si no renueva sus conocimientos, porque los conocimientos continuamente son renovados, en cada profesión. Hermano, ¿no tienes la curiosidad de aprender el contenido de tu fe? ¿No te has preguntado nunca de dónde vengo y a dónde voy? ¿quién soy? ¿qué significa “hombre”? ¿Por qué existo, a dónde me dirijo? ¿Cuál es mi destino? ¿Cuál es mi objetivo? ¿Casarme? ¿Tener hijos? Después moriré. Después mis hijos, tendrán hijos ellos también, y después morirán. Pero esto ya no tiene relación con nuestra persona, sino con nuestro género. No tiene relación conmigo, sino con la generación. Pero yo, como persona, ¿qué pasará conmigo? ¿Todo acabará? ¿Es decir estoy seguro de que todo acabará? ¿No tengo a curiosidad entonces de conocerlo?
La Escritura me ayudará. El estudio del logos de Dios, los Padres (de la Iglesia) son la llave. Porque es la interpretación de la Santa Escritura dentro de la Iglesia y con la Iglesia. Porque si no tengo esta llave, para estudiar la escritura, y empiezo a estudiarla y a comprenderla como yo quiero, entonces observáis queridos que rápidamente me convertiré en herético.
Entonces me pervertiré, me desviaré. Diré un ejemplo. Vamos a un funeral, de un hombre que ha fallecido, familiar o amigo nuestro, y al marcharnos decimos: “Eh, así es la vida, todos vamos a morir. Es nuestra última vivienda el sepulcro”. Hermano mío, ¿es tu última vivienda el sepulcro? De verdad, ¿todos moriremos? ¿Realmente este nuestro destino, el morir?
¿No oyeron tus oídos hermano, “Cristo ha resucitado, y los que están en los sepulcros e ha regalado la vida”? ¿No te ha llegado nunca esto a tus oídos? ¿Cómo escuchas la Liturgia? ¿Cómo escuchas los servicios eclesiásticos y las fiestas del año? ¿Cómo lees la Santa Escritura?
Dice el Señor, “mirad cómo escucháis, atended lo que oís”. Y si queréis, exactamente este conocimiento es la piedra de toque* para toda herejía.
* Piedra de toque, sirve para conocer la pureza de un material
No es necesario estudiar las herejías, permitidme que os diga que no hace falta. ¿Conoces la verdad? Entonces lo falso que venga entonces pruebas lo falso con lo verdadero que posees, y dirás: esto es falso. ¿Has aprendido a reconocer el oro? Entonces si te encuentras ante bronce con mezcla de oro, dirás: esto no es oro. Así, queridos, el conocimiento de las Escrituras es la piedra de toque de la verdad.
Pero hemos de conocer no sólo la verdad, sino también el contenido, vivir el contenido de nuestra fe. Porque de otro modo creamos hombres intelectuales. No olvidemos que son hombres que se ocupan del conocimiento superior de las Escrituras, pero no viven lo que estudian. Tienen que vivirlo. No olvidemos que el logos de Dios no viene a restaurar (el nous), sino que viene para salvar al hombre por completo. Que se convierta en nuestra sangre, que se convierta en nuestro cuerpo.
Este logos de Dios ha de alimentarnos, y hemos de vivirlo, pero no solo cumpliendo los mandamientos de Dios de un modo moralista. No, sino que hemos de conseguir lo que dice el apóstol Pablo: renovarnos. “… Y renovaos en el espíritu de vuestra mente,y vestíos del nuevo hombre, creado según Dios en la justicia y santidad de la verdad”. (Ef. 4, 23-24). Transformaros, con la renovación del espíritu vuestras mentes (de vuestro nous). Y en otro sitio dice: “Y nosotros tenemos nous de Cristo y conocemos las señales de satanás”. ¿Cuál es este nous de Cristo? Es el que me convierta en un pequeño Cristo. Que piense como piensa Cristo.
¿Os han dicho alguna vez, queridos, que piensas como tal persona, y que os parecéis mucho en mentalidad? Si os han dicho esto es lo mismo que decimos ahora. Que reconozca el otro que pienso como piensa Cristo; esto quiere decir tengo nous de Cristo. No pienso de modo distinto. Actúo como actuaría Cristo.
No son cosas lejanas estas, no digamos que: “¿yo, ser comparado con Cristo?”. Queridos no se trata de comparación, sino que se trata de imitar, de llegar, de convertirme en Cristo, lo que pueda, lo que llegue. Continuamente, constantemente. ¿ Para qué pensáis que tuvo lugar la humanización de Dios? No diré palabras indebidas… ¿por los ojos negros? ¿Así para que lo miremos, así por gusto? El Hijo de Dios se hizo hombre por dos motivos:
Primero, para que veamos su vida y la imitemos. Para traer el Evangelio sobre la tierra. Esto significa, para traer el modo de vida del Cielo de arriba sobre la tierra, y que es posible aplicar el Evangelio sobre la tierra.
Segundo, es ontológico. Con su humanización, salvar nuestra existencia al completo de la muerte y la corrupción, y ser resucitados, y encontrarnos en el Reino de Dios y en su bienaventuranza. Este es el motivo. ¿Qué decís, entonces? ¿Hemos de permanecer con el mínimo conocimiento? Con el conocimiento pobre, simplemente satisfaciendo nuestro nous? ¿Diciendo simplemente que lo estudiamos, sin aplicar lo que el logos de Dios dice?
Y algo más. Os dije anteriormente, nuestra Iglesia hoy celebra la memoria de los 630 santos padres portadores de Dios (teóforos) del IV Concilio Ecuménico celebrado en Calcedonia, frente a Asia Menor, desde Constantinopla, enfrente. Sabéis que los padres no sólo razonaban rectamente, no sólo vivían rectamente, sino que rectamente exponían la fe. Es decir ahora, hemos de presentar a los demás el contenido de nuestra fe. Porque vienen continuamente hombres nuevos al mundo. Y deben no solamente los hombres nuevos, los niños, aprender la verdad, sino corregir a aquellos que no tienen un buen conocimiento del contenido de nuestra fe.
Y por lo tanto continuamente hemos de convertirnos en un misionero, en un trabajador apostólico. Decir siempre y en todas partes la verdad. ¿Habéis entrado alguna vez en un taxi, y que tenga el conductor una cruz colgada en el espejo retrovisor interior? ¿ herradura y una herradura con un cristal azul? ¿Lo habéis visto? Esto es una fe errónea.
Este hombre no sabe exactamente qué cree. Cree que de la cruz sale un poder, pero del cristal azul y de la herradura sale otro poder, eh, si funciona la una, o funciona la otra, no importa, tenemos las dos, y la que funcione. ¿Le habéis dicho alguna vez al conductor, cuando habéis visto este fenómeno, que eso que hace no es correcto? Y una cantidad enorme de cosas como esta existen, que debemos siempre corregir. Atended sin embargo, no como acusadores o inspectores públicos….. No, queridos. Con mucho amor, con mucha hermandad, le corregiremos, sin ofender.
Incluso le diremos, que nos perdone, le diremos que quizás lo haya hecho sin darse cuenta… cuando lo decimos con amor, entonces ¿qué creéis? Un hermano corrige al otro, y entonces tendremos una comunidad cristiana, es decir la Iglesia de Cristo, la cual glorificará recta y correctamente, y también vivirá recta y correctamente. Y no tendremos este terrible fenómeno dentro de la Iglesia, de que cada uno crea o viva como mejor les parezca. ¿No decimos en la Divina Liturgia que nos dé el Señor la unidad de la fe y la comunión con el Espíritu Santo? ¿Qué es esto? Aquí exactamente queridos está todo el ofrecimiento de la Iglesia. La unidad de la fe es, que lo que creo, lo crea el otro, y el otro. La Fe de la Iglesia. ¿Y cuál es la comunión del Espíritu Santo? Es nuestro objetivo final, convertirnos en participantes, comulgantes del Espíritu Santo. Adquirir el Espíritu Santo. Tener Dios. Para vivir desde la vida presente en el Reino de Dios. Hacer del reino de Dios ante todo un hecho de nuestra existencia. Cerraremos dentro de nosotros el Reino de los Cielos, y cuando vayamos allí, al Reino de Dios, entonces él nos cerrará dentro de él.
Entonces veis así queridos, el día de hoy que nuestra Iglesia muestra a los 630 Padres teóforos, no es un acontecimiento que simplemente pertenece al pasado. Leí ayer por la noche, los términos doctrinales del IV Concilio Ecuménico. No son muy extensos. Son sólo cinco páginas de un libro. Es muy poco. Y allí están específicamente definidas todas las determinaciones sobre la Persona de Jesús Cristo. Entonces si todo esto poco a poco lo conocemos, de hecho si además queréis saber: en un momento dado, no entendí que era griego antiguo. No era bueno en griego antiguo. Cuando vi un “entonces” en griego antiguo, dije… esto es griego antiguo. Es decir, con otras palabras, quiero deciros, simplemente la educación básica que hayamos terminado, esta lengua la entendemos, creedme que la entendemos. Otra cosa ahora con esta calamidad, que nuestros hijos ya no saben griego antiguo. Digamos que no saben griego. Otro párrafo éste. Pero creo que debemos mantener siempre la buena batalla, de que estudiemos. De que preguntemos. Que hablemos el logos de Dios, que digamos “arton” (pan, gr. ant.), lo cual nos traerá al nivel de la proclamación y del anunciamiento del Evangelio y de todo lo depositado en la Iglesia.
No digamos “que seamos buenas personas”, hemos de conocer el contenido de nuestra fe, para conocer nuestro camino, para conocer nuestro recorrido. Así entonces, la presentación de los 630 Padres no es un recordatorio, una conmemoración de algo que pertenece al pasado, una memoria de museo, es una memoria viva. Los Padres de nuestra Iglesia existen y siempre existirán. Existen en el Reino de Dios. Existen con sus “kerigmas”, existen con sus promulgaciones y con sus dogmas. Existen en nuestras vidas, como guías en un camino difícil y una época difícil*, en que todo es deshecho, todo es trastornado, pero que debemos permanecer erguidos.
* Homilía grabada en 1980…
Los Padres entonces, son las luminarias, son los pilares, son los cimientos sobre los cuales nos basaremos, para confesar una recta fe, una recta vida, para que podamos conocer a Dios. *
* Literalmente, “για να είδομεν το προσωπο του Θεου”, para ver el rostro/Persona de Dios.
HOMILIA III. LOS DEMONIOS CONFIESAN LA DIVINIDAD DE JESÚS (San Juan Crisóstomo). Páginas 401-406.
Fuentes utilizadas: Evangelios de Apostolikí Diakonía y Breve interpretación por P. Trempelas y Evangelio Bizantino.
Homilía I Del libro "Háblame, Cristo. Mensajes para jóvenes de los Evangelios de los Domingos" Archim. Apóstolos J. Tsoláki. Ed. Sotir.
Homilía II de www.arnion.gr (http://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/omiliai_kyriakvn/omiliai_kyriakvn_110.mp3).
HOMILÍAS SOBRE EL EVANGELIO DE SAN MATEO, San Juan Crisóstomo. Traducido por Daniel Ruiz Bueno.
